Abdiasz

Prorok Mniejszy. Imię to jest grecką formą hebrajskiego ‘Obhádhyah, które oznacza „sługa [lub czciciel] Jahwe”. Czwarta i najkrótsza spośród ksiąg prorockich Starego Testamentu (zawiera zaledwie dwadzieścia jeden wersów) przypisywana jest Abdiaszowi.

W tytule księgi imię to jest zazwyczaj traktowane jako nazwa własna. Niektórzy współcześni uczeni uważają jednak, że należy je traktować jako imię pospolite — z jednej strony Pismo Święte często nazywa prawdziwego proroka mianem „sługi Jahwe”, z drugiej zaś nigdzie nie podaje żadnych szczegółowych informacji o autorze dzieła przypisywanego Abdiaszowi. Prawdą jest, że w braku takich wiarygodnych danych tradycje żydowskie i chrześcijańskie swobodnie krążyły, by tę lukę wypełnić; niemniej faktem pozostaje, że „nic nie wiadomo o Abdiaszu; jego rodzina, pozycja społeczna, miejsce urodzenia i sposób śmierci są nam równie nieznane” (ks. Trochon, Les petits prophètes, 193). Jedyną rzeczą, jaką można wywnioskować z dzieła na temat jego autora, jest przynależność do Królestwa Judy.

Krótka przepowiednia Abdiasza dotyczy niemal wyłącznie losu Edomu, co zostaje zaznaczone już w słowach otwierających. Bóg zwołał narody przeciwko niej. Edom ufa swym skalistym twierdzom, lecz na próżno — zostanie doszczętnie zniszczony, nie tylko ograbiony jak przez złodziei (1–6). Dawni przyjaciele i sojusznicy odwrócili się od niego (7), a mądrość zawiedzie go w tej ostateczności (8–9). Słusznie jest ukarany za bratobójcze postępowanie wobec Judy, gdy obcokrajowcy złupili Jerozolimę i rzucali losy o nią (10–11). Wzywa się go, by zaprzestał swego niegodnego zachowania (12–14). „Dzień Jahwe” jest bliski dla „wszystkich narodów”, w których zagładzie Edom będzie uczestniczył wskutek połączonych wysiłków „domu Jakuba” i „domu Józefa” (16–18). Co do Izraela — jego granice rozszerzą się we wszystkich kierunkach; „Wybawiciele” ukażą się na Górze Syjon, by „sądzić” Górę Ezawa, i zostanie ustanowione panowanie Jahwe (19–20).

Data proroctwa Abdiasza

Oprócz krótkości księgi Abdiasza i braku szczegółowego tytułu, jaki zazwyczaj poprzedza pisma prorockie Starego Testamentu, istnieją różne powody — literackie i egzegetyczne — dla których uczeni nie mogą dojść do zgody co do daty jej powstania.

Wielu z nich (Keil, Orelli, Vigouroux, Trochon, Lesêtre i in.) datuje jej powstanie na czasy panowania Jorama (IX wiek przed Chr.). Głównym argumentem za taką datą jest odniesienie Abdiasza (11–14) do zdobycia Jerozolimy, które identyfikują ze złupieniem Świętego Miasta przez Filistynów i Arabów za Jorama (2 Krn 21,16–17). Jedynym innym zajęciem Jerozolimy, do którego mógłby nawiązywać Abdiasz (11–14), byłoby to, które miało miejsce za życia proroka Jeremiasza i zostało dokonane przez Nabuchodonozora (588–587 przed Chr.). Jednak takie odniesienie do tego późniejszego zdobycia żydowskiej stolicy jest odrzucane, gdyż opis tego zdarzenia u Jeremiasza (Jr 49,7–22) jest tak sformułowany, że zdradza zależność od Abdiasza (11–14) jako od wcześniejszego pisma. Wyklucza to również milczenie Abdiasza na temat zniszczenia miasta i Świątyni dokonanego przez Nabuchodonozora, które — o ile wiadomo — nie miało miejsca za króla Jorama.

Drugi argument za wczesną datą proroctwa pochodzi z porównania jego tekstu z tekstami Amosa i Joela. Podobieństwo jest bliskie i — jak się twierdzi — wskazuje, że Abdiasz był wcześniejszy od obu tych proroków. W Jl 3,5 słowa „jak rzekł Pan” wprowadzają cytat z Abdiasza (17). Stąd wywnioskowano, że proroctwo Abdiasza powstało między panowaniem Jorama a czasami Joela i Amosa, czyli około połowy IX wieku przed Chr. Wniosek ten potwierdzać ma również czystość stylu proroctwa Abdiasza.

Inni uczeni (Meyrick, Jahn, Ackerman, Allioli i in.) odnoszą powstanie księgi do czasów niewoli babilońskiej, czyli około trzy wieki po królu Joramie. Uważają oni, że słowa Abdiasza (11–14) można w pełni zrozumieć jedynie jako odniesienie do zdobycia Jerozolimy przez Nabuchodonozora; tylko o tym wydarzeniu można mówić jako o dniu, „gdy obcy uprowadzili jego [Judy] wojsko w niewolę, a cudzoziemcy weszli w jego bramy i rzucali losy o Jerozolimę”; jako o „dniu opuszczenia kraju… dniu ich [synów Judy] zagłady”, „dniu ich ruiny” itp. Dopuszczają też, że Abdiasz (20) zawiera ukryte odniesienie do autora jako jednego z jeńców w Babilonie.

Jeszcze inni przypisują obecną księgę Abdiasza dacie jeszcze późniejszej. Zgadzają się ze zwolennikami drugiej opinii w interpretacji Abdiasza (11–14) jako odniesienia do zdobycia Jerozolimy przez Nabuchodonozora, lecz różnią się od nich w twierdzeniu, że werset (20) nie dowodzi rzeczywiście, iż autor żył podczas wygnania babilońskiego. Twierdzą, że uważne studium Abdiasza (15–21), z jego rysami apokaliptycznymi (nawiązanie do dnia Pańskiego zbliżającego się dla wszystkich narodów, do przywrócenia całego Izraela, do cudownego zasięgu terytorium i pozycji, które czekają Żydów w królestwie Bożym), nieodzownie łączy proroctwo Abdiasza z innymi dziełami literatury żydowskiej [Jl, Dn, Za 9–14], które — jak sądzą — pochodzą z czasów długo po powrocie z Babilonu.

Oto zatem trzy główne stanowiska dominujące współcześnie w kwestii daty powstania księgi Abdiasza — żadne z nich nie jest sprzeczne z prorockim przesłaniem dzieła dotyczącym całkowitej zagłady Edomu w przyszłości oraz czasów mesjańskich.

Przekład z The Catholic Encyclopedia. Vol. 1. New York: Robert Appleton Company, 1907.